Bronnen van de Antwerpse geschiedenis

Website: Franciscus Sonnius en de oprichting van de nieuwe bisdommen in 1559

Hieronder staat het overzicht van alle gebruikte citaten uit deze bron. Om meer te weten te komen over de andere bronnen voor één gebeurtenis, kan je op de naam naast het blauwe icoon klikken.

Uitgeverij: Leerhuis Lelie

Website: http://www.leerhuislelie.be/1559pf.html

Citaten

Ondanks het negatieve advies van Viglius, tekende Filips II op 8 maart de instructiebrieven die Sonnius naar Rome stuurden. Op 25 maart 1558 vertrok Sonnius. Onmiddellijk na zijn aankomst op 13 mei legde hij contacten in de pauselijke en curiale entourage. Door toedoen van de kardinalen Caraffa en Pacheco kon Sonnius de plannen bij de paus persoonlijk uit de doeken doen aan de hand van een aantal kaarten. Sonnius maakte indruk en de paus beloofde alle medewerking. Hij richtte inderdaad een commissie van zeven kardinalen op, waarvan ook Caraffa lid was. Het werd al snel duidelijk dat men over een aantal modaliteiten flink zou moeten onderhandelen. Ondanks de snelle belofte van de paus kondigden zich lange onderhandelingen aan en dat was niet naar de zin van de koning die gehoopt had met een vlotte bekrachtiging tegenstand in de Nederlanden te vermijden en de Staten-Generaal voor een voldongen feit te stellen. Zonder twijfel onder invloed van zijn neef betoonde Paulus IV zich uiterst terughoudend tegenover de voorstellen van Sonnius. Vooral het plan om Kamerijk, waar de paus de benoemingsrechten bezat, als suffragaanbisdom afhankelijk te maken van Atrecht, waar Granvelle bisschop was, wekte argwaan.

Men mag wel zeggen dat het geduld van Sonnius op de proef is gesteld. Zelf zette hij zich ijverig in door gesprekken te voeren, vergaderingen bij te wonen, rapporten te schrijven, te corresponderen met het Hof en veel te wachten. Tegen september was er nog maar vier keer vergaderd: de kardinalen waren verhinderd of ziek geweest en in de zomermaanden werd Rome ook nog eens geteisterd door een loden hitte. Sonnius schreef in een brief aan Viglius dat hij nog blij was dat de onderhandelingen niet in Ethiopië plaatsvonden. Tegen 19 september hadden Sonnius en kardinaal Puteo in naam van de ganse kardinalencommissie een definitief rapport opgesteld. Ook in de maanden nadien lijkt het erop dat bewuste vertragingsmanoeuvres de zaak belemmerden. Telkens opnieuw werd Sonnius met een kluitje in het riet gestuurd, zodat tegen het einde van het jaar nog altijd niets was bekrachtigd.

De geruchtmakende verbanning van de corrupte kardinaal Caraffa begin 1559 leek verbetering in de situatie te brengen, maar die hoop bleek ijdel. Plots beschouwde de paus alles wat tot dan toe bereikt was als het werk van zijn corrupte neef en wilde hij de zaak van voren af aan beginnen. Toen Sonnius begin maart het bericht kreeg dat de paus iemand naar de Nederlanden wilde zenden om de zaak ter plekke te onderzoeken, stuurde hij de paus een smeekbrief om van dat idee af te stappen. Sonnius en de andere leden van de commissie, de kardinalen, wisten hem met grote moeite van het voornemen af te brengen, maar dat betekende niet dat het einde van de tunnel al in zicht was. De houding van de paus is overigens wel begrijpelijk. In de winter van 1559 waren de vredesonderhandelingen tussen Filips II en Hendrik II in Cateau-Cambrésis van start gegaan en die wilde de paus onder geen beding verstoren door een slecht getimede afkondiging van de kerkelijke herindeling in de Nederlanden. De zaak bleef hangende tot 22 april en toen begon Sonnius te voelen dat het einde van de onderhandelingen wel eens nabij kon zijn. Op 10 mei ging hij met kardinaal Pacheco nogmaals aandringen. De paus beloofde tijdens het volgende consistorie alles te regelen. Eindelijk kwam hij zijn belofte na: op 12 mei mocht Sonnius zich aanbieden. Hij kreeg zelfs de eer om zelf het woord te voeren. Sonnius werd nog twee keer naar buiten gestuurd en weer binnen geroepen en dan eindelijk, na meer dan een jaar lobbywerk in Rome en meer dan zeven jaren voorbereiding ging de paus over tot de afkondiging van de bul. Sonnius moest hem bijstaan in het lezen van de plaatsnamen.

De bul Super Universas verbrak de kerkelijke banden van de Zeventien Provinciën met de oude bisdommen en richtte de voorgestelde drie nieuwe kerkprovincies op:

  • het aartsbisdom Mechelen, met suffragaanbisdommen Gent, Brugge, Ieper, Antwerpen, 's-Hertogenbosch en Roermond;
  • het aartsbisdom Utrecht, met Haarlem, Middelburg, Leeuwarden, Groningen en Deventer;
  • het aartsbisdom Kamerijk, met Doornik, Atrecht, Namen en Sint-Omaars.

De paus schonk de koning het benoemingsrecht voor alle bisdommen, met uitzondering van Kamerijk, op voorwaarde dat de koning alle kerkrechtelijke voorschriften in acht zou nemen en hij de kandidaten door Rome zou laten goedkeuren. Dat de dotatiekwestie een heikel punt was geweest tijdens de onderhandelingen, weerspiegelde zich ook in de bul, want die deed er slechts in vage bewoordingen uitspraak over. De nieuwe bisdommen moesten zoals voorgesteld hun inkomsten verwerven uit kerkelijke tienden, goederen en opbrengsten, maar dat gold slechts als overgangsregeling.

Nu de bul officieel was bekrachtigd, duurde het nog enkele maanden eer alle schrijfwerk voltooid was. Pas op 31 juli werd de bul bezegeld. Onmiddellijk vertrok een ijlbode die half augustus in Brussel was. Ik denk dat het nuttig is om hier terloops te vermelden dat deze bode ook de stichtingsbullen van de universiteit van Douai bij zich had. Net als de maatregel om van de kanunniken een academische graad te eisen, paste de oprichting van deze universiteit in de uitbouw van een katholieke intellectuele elite. Op aandringen van zijn raadsheren had Filips op 20 januari aan kardinaal Pacheco opgedragen om bij de paus een universiteit voor het Franssprekende deel van de Nederlanden te bepleiten. De koning vroeg om de onderhandelingen buiten Sonnius om te voeren, omdat deze laatste uit gehechtheid aan zijn Leuvense Alma Mater de plannen wel eens kon dwarsbomen. Toch schijnt Sonnius op de hoogte geweest van deze plannen. Ik vermoed dat hij daar wel een dubbel gevoel bij gehad zal hebben.

© nizrab .::. laatste update 2017-06-28