Bronnen van de Antwerpse geschiedenis

Boek: Rampen in België

Hieronder staat het overzicht van alle gebruikte citaten uit deze bron. Om meer te weten te komen over de andere bronnen voor één gebeurtenis, kan je op de naam naast het blauwe icoon klikken.

Uitgeverij: Uitgeverij Lannoo

Website: https://books.google.be/books?id=dly9axBP4O4C

Citaten

Een milde zon zorgt ervoor dat het haast lente lijkt in de Antwerpse haven. Ondanks alle bedrijvigheid maakt de haven zich op voor een rustige afronding van de dag. De schepen beginnen aan te meren.

Oosterweel, ook wel Austruweel genoemd, is een klein en levendig polderdorp aan de Schelde-oever, waar de eerste raffinaderijen verrijzen. Op deze plek bevindt zich de munitiefabriek van de familie Corvilain. Om 14.14 uur slaat het noodlot toe. Een gigantische explosie zet de hele omliggende wijk in vuur en vlam. In amper één seconde breekt de hel los: er ontstaat een reusachtige vlammenzee en in alle richtingen worden projectielen afgeschoten. De Corvilain-fabriek is ontploft.

De patronenfabriek, waar tweehonderd man werkt, had net in Spanje een grote partij buskruit gekocht: 56 miljoen hulzen met elk dertig gram springstof. Het bedrijf zou lood en koper scheiden na de hulzen eerst van het buskruit te hebben ontdaan. Het was een karwei die de fabriekseigenaars een half miljoen Belgische frank zou opleveren. Hoewel de gemeenteraad van Antwerpen zich had verzet tegen de vestiging van het bedrijf, verleende het provinciebestuur vergunningen voor de riskante operatie.

De explosies zijn zo hevig dat zelfs ramen van de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal eraan moeten geloven. De rook is tot in Brussel te zien. Als de brandweerlui na een paar uur ter plaatse kunnen komen, vinden ze op hun weg alleen verkoolde en opengereten lichamen. In een eerste balans wordt gewag gemaakt van meer dan duizend doden. Oosterweel is van de kaart geveegd. Een getuige beschrijft het tafereel als 'van een gruwelijke schoonheid'. Zelfs acht schepen op de Schelde zijn in de as gelegd. Dagen na de ramp blijft men dode lichamen vinden, vaak bedekt met carbolzuur.

Eigenaar Corvilain wordt door het parket van Antwerpen aangehouden. De bestendige deputatie, die de vergunning verstrekte, blijft buiten schot. Wat overblijft van Oosterweel, verdwijnt later voor de uitbreiding van de haven. Alleen het kerkje staat nu nog overeind.

Marcel Bollen, auteur van boek over Oosterweel: "Ze hebben er toen zelfs postkaarten van gemaakt"

Kapellenaar Wim Plompen is gehuwd met een nazaat van burgemeester Van Loock, de laatste burgervader van Oosterweel. Hij werkt aan een stamboom van zijn schoonfamilie en stootte in de archieven van Ekeren op nogal wat informatie over de Corvilain-ramp.

"De ontploffing joeg een atoombomachtige paddestoel van rook de lucht in. Alle omliggende woningen stortten in als kaartenhuisjes en kilometers ver werden alle ramen verbrijzeld. Van de fabriek bleef alleen een zes meter diepe kuil over. Omdat Corvilain zonder toelating zijn gevaarlijk bedrijf had uitgeoefend, werd hij tot vier jaar gevangenisstraf veroordeeld. Er kwam een hulpcomité, waaraan de koning en de paus hun medewerking verleenden. Zelfs uit Amerika werd hulp geboden."

Op het Kielkerkhof werd voor de slachtoffers een 75 meter lang massagraf gedolven, en er kwam een monument. In 1947 werd dat gedenkteken overgebracht naar het Schoonselhof (Park Z1 zuid). Wie goed ziet, herkent op de afgesleten koperen herdenkingsplaat nog iets van een uiteenspattende fabriek. Maar het zou net zo goed een gewoon oorlogsmonument kunnen zijn. Ironisch genoeg ligt Ferdinand Corvilain (1829-1907), de eigenaar van de munitiefabriek, slechts één perk verderop begraven.

Marcel Bollen schreef samen met een inmiddels overleden onderwijzer een boek over Oosterweel. Daarin staan oude postkaarten, uitgegeven naar aanleiding van de ramp. "Het was toen 'mode' dat van iedere ramp direct postkaarten werden gedrukt. De mensen kochten dat graag. Akelig? Ja, misschien."

Of het klopt dat de explosie zelfs ramen van de kathedraal deed sneuvelen? "Dat staat zo beschreven, maar bevestiging hiervan heb ik niet. Het staat wel vast dat er schade was tot in Antwerpen-stad."

© nizrab .::. laatste update 2017-06-28